Varkensstaart
In de werkplaats van Geert Koevoets ligt een frontpiket. Het is een
circa twee meter lange ijzeren staaf die in de Eerste Wereldoorlog werd
gebruikt. De frontpiket, ook wel varkensstaart genoemd, is een stuk ijzer
dat aan de onderzijde een snelle spiraalvorm heeft. Zo kan de staaf in
de grond worden gedraaid. Vervolgens is de vorm enkele malen omgebogen
waardoor vier lussen ontstaan. In die lussen werden de bussels prikkeldraad
gehangen die de loopgraven beschermden.
Koevoets is een regelmatig bezoeker van de slagvelden van de Eerste Wereldoorlog.
Hij vond het oorlogstuig in de omgeving van Ieper waar het front zich
jarenlang kromde rond de rivier De IJzer. De staaf heeft ondanks zijn
functie en het bloed dat er aan gekleefd heeft een mooie vorm. Koevoets
gebruikt de varkensstaart onder meer in ’No Man’s Land (Mesen,
België)’ uit 2002. Dat werk bestaat uit een tot twee bij drie
meter uitvergrote foto van een slagveld in de Vlaamse Westhoek. Door
een bos lopen soldaten.
Het bos is door granaatvuur totaal verwoest. Slechts enkel zwart-geblakerde
stammen staan nog overeind. Aan en naast de foto heeft Koevoets in neon
uitgevoerde varkensstaarten gehangen.
Ze brengen letterlijk licht in een desolate omgeving.
Zwaar is licht geworden.
In ‘De Fluisterszaal (Paul Alverdes)’ (1999) gebeurt iets
dergelijks. Gekleurde neonbuizen zijn opgehangen aan het plafond. De
helgekleurde neonbuizen hebben nog de vorm van de varkensstaart. Ook
de titel van het werk, dat verwijst naar het boek De Fluisterszaal van
de in WO I gewond geraakte Duitse schrijver Paul Alverdes, herinnert
aan de oorlog. Maar het werk zelf is licht en luchtig.
In het werk dat Koevoets maakte in opdracht van bureau Zuidema in Leusden
is de frontpiket nog slechts vaag als vorm aanwezig. In het trappenhuis
kronkelen drie banen van licht zich omhoog om een aluminium kolom. Het
doet denken aan confetti of aan guirlandes. Nauwelijks meer aan de Eerste
Wereldoorlog. Het is illustratief voor het werk van Geert Koevoets. De
vorm heeft zich losgemaakt van de betekenis en is autonoom geworden.
Gerrit van den Hoven,
april 2008
Energy
Het Tilburgse atelier van Geert Koevoets oogt als een werkplaats van een smid. Overal hangen en staan metalen voorwerpen. Gereedschappen en werktafels domineren het beeld. Een tweede atelier oogt daarentegen als een werkplaats van een onderzoeker, een ruimte voor rust en contemplatie. Schetsen, tekeningen en foto’s hangen aan de wand. Tegenstellingen zijn tekenend voor het werk van Geert Koevoets. In zijn objecten en installaties maakt hij gebruik van, letterlijk, zware materialen, zoals gesmeed staal, gelooide runderhuiden en autobanden. Tegenover dit materiaalgebruik staat de lichtheid waarmee de beelden contact zoeken met de ruimte en hiermee een relatie aangaan. De tegenstelling komt ook terug in de vorm. De objecten van Koevoets kunnen steeds in verschillende vormen worden neergelegd, neergezet of opgehangen. De vorm komt voort uit een voortdurend proces; een cyclus van ontwikkeling en beweging. Resultaten die weer omgezet kunnen worden in andere verbeeldingen en dus eigenlijk nooit af zijn.
Als beeldhouwer ziet Geert Koevoets maar één opgave; betekenis geven aan de vormen. Zijn gehele oeuvre gaat over het begrip ‘energie’. De kern van het werk is dus steeds een constante. Het begrip energie kan gaan over fysieke energie, die bijvoorbeeld nodig is om ijzer heet te stoken en vervolgens te smeden of te buigen; over energie verbeeldt door de composities die de kunstenaar ontwikkelt; of over energie in symbolische zin. Steeds is de wijze waarop de tastbare, materiële vorm van een beeld een relatie aangaat met de ruimte waarin het wordt geplaatst van essentieel belang. In zijn werk wordt Koevoets gefascineerd door de grenzen die ruimte en materie stellen. Het juiste evenwicht tussen beeld en omgeving beschouwt hij als een energetisch proces, dat zowel fysiek als inhoudelijk een rol speelt bij het ontstaansproces van een werk. Voor de tentoonstelling ‘Energy’ in Pronkkamer Uden is hij in het bijzonder geïnspireerd geraakt door de specifieke ligging van de tentoonstellingsruimte in een souterrain, half verscholen onder de grond.
Een van de eerste beelden die Geert Koevoets maakte bestond uit een loden goot; voor hem een symbool van een energie-geleidend medium, dat energie laat stromen van de ene plaats naar de -andere. Ook water is een belangrijke inspiratiebron bij het maken van een aantal werken. Als je een steen in het water gooit, ontstaan er kringen die steeds wijder worden en vervolgens wegebben. Dit onderling versterken en verzwakken van golfbewegingen duidt men in de natuurkunde wel aan met het begrip interferentie. Deze pulserende beweging in het water ligt ten grondslag aan de cirkel, die als vorm frequent voorkomt in het werk van Koevoets. Als een metafoor van waterkringen smeedt Koevoets cirkels in verschillende diameters in staal, om ze vervolgens te branden in runderhuiden. Het resultaat van dit proces noemt hij een vorm van achtergebleven energie. Ook een huid is een achtergebleven vorm van energie. Een andere ontwikkeling is dat Koevoets de gesmeden ringen gebruikt als mal. De composities van deze sculpturen worden gevormd door paraffine uit te gieten over de ringen. Na het stollen houdt men de afdruk van de ringen over en is de textuur van het smeden zichtbaar. Ook worden de gesmeden ringen gebruikt als elementen om sculpturen in een ruimte te bouwen. Evenwicht en zwaartekracht spelen daarbij een grote rol.
Energie en cycli leidden bij deze sculpturen uit de jaren ’90,
uitgevoerd in ijzer, neon, rubber en paraffine, tot duidelijke en formele
constructies. In het meest recente werk is het inhoudelijke aspect steeds
een grotere rol gaan spelen en heeft het thema ‘energie’ een
meer symbolische betekenis gekregen. Twee monumentale, samengestelde
beelden, No Man’s Land (2002) en Wieltje-Gravenstafel Road (2003),
zijn geïnspireerd door de absurde gebeurtenissen die zich hebben
afgespeeld in de Eerste Wereldoorlog. Sinds 1997 bezoekt Koevoets regelmatig
de voormalige frontgebieden in het zuidwesten van België en noordwesten
van Frankrijk. Foto’s van desolate landschappen die hij hier aantrof,
heeft hij toegepast bij het samenstellen van deze werken.
In No Man’s Land, ervaren we een totaal verwoest landschap bij
de grensplaats Mesen. Chaos domineert het beeld, de mens ontbreekt nagenoeg.
De verwoestende werking van de oorlog is zichtbaar en voelbaar. Opvallend
zijn de twee fel gekleurde neon-spiraalbuizen, gemonteerd voor het doek,
die het zwart-witte beeld vlammend aanlichten. Een grotere contradictie
is niet mogelijk. De vorm van deze spiraalbuizen is afgeleid van de in
de voormalige frontgebieden gevonden piketstaven, waarmee linies met
prikkeldraad werden afgezet. Koevoets ontdoet ze van hun oorspronkelijke
betekenis en zet ze om in neon. Een sculpturale oplossing met verstrekkende
gevolgen, waarmee het verwoeste landschap een vorm van nieuwe, hedendaagse
energie krijgt.
Drs. Netty van de Kamp
Conservator Pronkkamer Uden,
museum voor hedendaagse kunst
Maart 2003